دهه کرامت  _  کرامت انسان

وَ لَقَد کَرَمنَا بَنِی آدَم وَ حَمَلنَا هُم فِی البَرِّ وَ البَحرِ وَ رَزَقنَاهُم مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَ فَضَّلنَاهُم عَلی کَثیرٍ مِمَّن خَلَقنَا تَفضِیلاً .                                                        اسراء / 70

ما آدمیزادگان را گرامی داشتیم و آنها را در خشکی و دریا ( بر مرکبهای راهوار ) حمل کردیم و از انواع روزیهای پاکیزه به آنان روزی دادیم و آنها را بر بسیاری از موجوداتی که خلق کرده ایم برتری بخشیدیم .

کرامت چیست؟

کرامت در لغت : بزرگی ورزیدن ، جوانمرد بودن ، بزرگی و ارجمندی ، بخشندگی ، امر خارق عادت که از اولیا و صالحان دیده می شود . و در اصطلاح یعنی والایی و برتری ویژه ی انسان بر سایر موجودات عالم که دارای دو مرتبه است 1- ذاتی و در آفرینش که در آیه 4 سوره تین به آن اشاره شده است « لَقَد خَلَقنَا الاِنسَانَ فِی اَحسَنِ تَقویِمٍ » یعنی ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم . 2- معنوی و اکتسابی و نزد خداست مثل کرامتی که خاص اهل تقوا می باشد و در آیه 13 سوره حجرات به آن اشاره شده است « اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَاللهِ اَتقَاکُم » یعنی گرامی ترین شما نزد خداوند ، با تقواترین شماست .

کرم در نگاه امام علی علیه السلام :« الکرم حسن السجیه و اجتناب الدنیه » یعنی کرامت نیکی اخلاق و دوری از پستی است . 

نکته مهم :    

بنی آدم در قرآن کریم معمولا عنوانی است که برای انسانها توأم با مدح و ستایش و احترام بکار برده می شود در حالیکه کلمه انسان با صفاتی همانند ظلوم ، جَهول ، هَلوع (کم ظرفیت) ، ضعیف ، طغیانگر ، ناسپاس و مانند آن آمده است و این نشانگر این معناست که بنی آدم به انسان تربیت یافته اطلاق      می شود

موجودات سه گانه آفرینش :

1- عقل محض اند که فرشتگان می باشند .

2- شهوت محض اند که حیوانات می باشند .

3-هم دارای عقل و هم دارای شهوت اند که انسان می باشد .

 

آدمی زاده طرفه معجونی است      از فرشته سرشته و زحیوان

گر رود سوی این به از این      ور رود سوی آن پس از آن

 

انسان در داشتن چشم ، گوش ، قلب ، زبان ، دست و پا شبیه حیوان است و این چندان اهمیتی ندارد . مهم این است که از حسن ظاهر به حسن باطن راه یابد . در وجود انسان امر مشترکی به نام غریزه وجود دارد که در قلمرو تعلقات مادی می باشد ولی در وجود انسان یک امر ذاتی دیگری وجود دارد به نام فطرت که مختص اوست و در قلمرو مسایل معنوی جهت سوق دادن انسان به کمالات می باشد .

دلیل برتری انسان بر فرشتگان :

کرامت انسان هم در عقل و هوش و خلقت و استعداد و هم در دارا بودن قانون آسمانی و رهبری معصوم و هم مسجود فرشتگان واقع شدن می باشد . انسان برتر از فرشته است زیرا اولا : انسان مسجود ملائکه است ثانیا : فرشته عقل محض است و شهوت ندارد و از این رو کمالش به ارزش کمال انسان نیست . در نتیجه هر کس عقلش را بر شهوتش غلبه دهد ، برتر از فرشته است ثالثا : در شب معراج جبرئیل به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله عرض کرد : تو امام باش تا به تو اقتدا کنم ، زیرا خداوند شما را بر ما برتری داده است .

نکته :

با آنکه خداوند متعال بشر را بر همه ی موجودات حتی فرشتگان بر تری داد ولی سوء انتخاب و عمل ناپسندش او را به پست ترین درجه یعنی « اسفل سافلین » -تین / 5 - و بدتر از آن به مرتبه حیوانات و پست تر از آن پائین می آورد که در قرآن با تعابیری همچون « کمثل الحمار » -جمعه /5 - « کمثل الکلب » - اعراف/176 - « کالانعام بل هم اضل » - اعراف /179 - « کالحجاره او اشد قسوه » -بقره/74 بیان شده است .

 

 جلوه های کرامت انسان :

1-     خلافت در روی زمین :انسان از نگاه قرآن کریم وجودی جامع دارد که او را شایسته مقام خلافت نموده است « اِنّی جَاعِلٌ فِی الاَرضِ خَلیِفَهً ... » و کرامت انسان مرهون خلافت اوست . زیرا جانشین موجود کریم ، دارای کرامت می باشد و چنین کرامتی که از ناحیه ی خلافت الهی باشد بهره غیر انسان نیست .

2-    برخورداری از ظرفیت والای علمی :انسان تنها موجود شایسته ی شناخت اسمای الهی است « وَ عَلَّمَ آدَمَ الاَسمَاءَ کُلِّهَا » لذا بخاطر برخورداری از این ظرفیت علمی وسیع معلم فرشتگان نیز هست « قَالَ یَا آدَمُ اَنبِئهُم بِاَسمَاعِهِم ... » این آیه دلیل بر برتری انسان کامل بر فرشتگان است . علاوه بر آن انسان کامل نه تنها عالم به اسمای خداوند است ، به اذن او معلم اسمای حسنای الهی نیز هست .

 

3-تسخیر آسمان و زمین برای او :خداوند باری تعالی آسمان و زمین و آنچه در آنهاست را مسخر خود کرده است « سَخَّرَ لَکُم مَا فِی السَّمَوَاتِ وَ الاَرضِ جَمیِعاً » لذا ذات اقدس الهی ، نخست سفره ی جهان آفرینش را پهن کرد یعنی آب ، هوا ، غذا ، لباس و ... را آفرید ، سپس مهمان یعنی انسان را سر این سفره فراخواند .

 

4-  برخورداری از وجدان اخلاقی :همین ویژگی او را ملهم به تشحیص خیر و شر می نماید « فَاَلهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقوَیهَا »

 

5-  برخورداری از فطرت خدا جویی :در وجود انسان چیزی وجود دارد بنام فطرت که او را بر سایر موجودات ممتاز می نماید « فِطرَهَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَا »  

 

6-  قرار گرفتن بعنوان مسجود فرشتگان : حقیقتی در وجود انسان هست که او را مورد تعظیم ملائکه قرار داره است « قُلنَا لِلمَلَائِکهِ اسجُدُوا لِاَدَمَ فَسَجَدُوا اِلَّا اِبلیِسَ لَم یَکُن مِنَ السَّاجِدیِنَ »  

 

7-بصیرت بر خویشتن :در ستایش انسان اینگونه آمده است « بَلِ الاِنسَانُ عَلیَ نَفسِهِ بَصیِرَهٌ 

 

نشانه های اهل کرامت : « در قرآن و روایات »  

1-   اجتناب از کارهای بیهوده : « وَ اِذَا مَرُّوا بِالَّلغوِ مَرُّوا کِرَاماً » و هنگامی که با لغو و بیهودگی برخورد کنند بزرگوارانه از آن می گذرند.                  سوره فرقان/72

 

2-ترجیح آبرو بر مال : امام علی علیه السلام « اَلکَریِمُ مَن صَانَ عِرضَهُ بِمَالِهِ وَ اللَّئیِمُ مَن صَانَ مَالَهُ بِعِرضِهِ » انسان کریم مسی است که آبرویش را بوسیله مالش حفظ می نماید ولی شخص لئیم مالش را بوسیله آبرویش حفظ می نماید.

 

3-   سلامت ایمانی و طهارت روحی : امام علی علیه السلام « اَلنَّفسُ الکَریِمَهُ لَاتُوَثِّرُ فیِهَا النَّکِبَاتُ» نفس پاک انسان کریم از دستبرد ناپاکان و از تیررس آلودگی ها در امان است .

 

4-   شادی از بخشش : امام علی علیه السلام « مَسَرَّهُ الکِرَامِ فِی بَذلِ العَطَاءِ » یعنی خوشحالی اهل کرم در بخشش مال به دیگران است .

5-    چشم پوشی از خطا : امام علی علیه السلام « مِن اَشرَفِ اَخلَاقِ الکَریِمِ تَغَافُلُهُ عَمَّا یَعلَمُ » از شریف ترین اخلاق انسان کریم غفلت از آن چیزی است که ( از مردم ) می داند .

 

6-    صداقت : امام علی علیه السلام « اَلصَّادِقُ عَلیَ شَفَا مَنجَاهٍ وَ کَرَامَهٍ وَالکَاذِبُ عَلیَ شُرُفِ مَهوَاتٍ وَ مَهَانَهٍ » انسان اهل راستی در وادی نجات و بزرگواری است و دروغگو در وادی نابودی و خواری قرار دارد .

 

7-   شکرگزاری : امام علی علیه السلام « اَلکَریِمُ یَشکُرُ القَلیِلَ وَ اللَّئیِمُ یَکفُرُ الجَزیِلَ » انسان بزرگوار از اندک سپاسگزاری می کند و شخص فرومایه از بسیار هم ناسپاسی می نماید .    

 

8-   احسان نمودن : امام علی علیه السلام « بِکَثرَهٍ الاِفضَالِ یُعرَفُ الکَریِمَ » انسان کریم و بزرگوار با فراوانی احسان شناخته می شود .

 

9-دوری از گناه : امام علی علیه السلام « اِنَّمَا الکَرَمُ اَلتَّنَزُّهُ عَنِ المَعَاصِی » کرامت واقعی در منزه و دور بودن انسان از گناه است .

 

10-  گرامی داشت همسایه : امام علی علیه السلام « اَلکَریِمُ یَأبَی العَارَ وَ یُکرِمُ الجَارَ » انسان بزرگوار ، ننگ را نمی پذیرد و همسایه را گرامی می دارد .

 

11-    پایبندی به وعده و پیمان : امام علی علیه السلام « وَعدُ الکَریِمِ نَقدٌ وَ تَعجیِلٌ » وعده ی انسان کریم نقد و بی درنگ است . « سُنَهُ الکِرَامِ اَلوَفَاءُ بِالعُهُودِ » وفای بعهد راه و رسم بزرگواران است .

 

12-  عفو و گذشت : امام علی علیه السلام « اَلمُبَادَرَهُ اِلَی العَفوِ مِن اَخلَاقِ الکِرَامِ » سرعت در گذشت از اخلاق مردان بزرگ است .

13- سادگی و بی آلایشی : امام علی علیه السلام « الکریم ابلج » انسان کریم روشن و آشکار است.

14- آزاد شدن از اسارت دنیا : امام علی علیه السلام « مَن کَرُمَت عَلَیهِ نَفسُهُ صَغُرَتِ الدَّنیَا فِی عَینِهِ وَ مَن هَانَت عَلَیهِ نَفسُهُ کَبُرَتِ الدُّنیَا فِی عَینِهِ » کسی که کرامت نفس داشته باشد دنیا در نظرش کوچک می شود و هر کس نفسش حقیر و خوار باشد ، دنیا در نظرش بزرگ می شود .

15-  نرم خویی : امام علی علیه السلام « من الکرم لین الشیم » نرم خویی از کرم است . « حسن السچیه من لکرم » خوش رفتاری از کرامت است .

نکته : در روایات تکریم این افراد سفارش شده است :« یتیم ، فرزند خود ، میهمان ، غریبه ها ، برادران ایمانی ، کسانی که در اسلام موهایشان سفید شده است ، پیشوای عادل و حاملین قرآن کریم .

 

نکته :

از ارزشمند ترین صفات و ویژگی هایی که انسان می تواند به آن آراسته گردد صفت کرامت است زیرا بر اساس آیات کریمه قرآن ، این صفت در اصل مال پیام دهنده ( خداوند متعال ) است –علق / 3 –الرحمن / 27 ، 78 –نمل / 40 –انفطار/6 و نیز قرآن کتاب کریم می باشد ( اصل پیام ) –واقعه / 77 و همچنین پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بعنوان کریم وصف شده است ( پیام آورنده ) –حاقه/40 –تکویر/19 –فرشتگان نیز در زمره کریمان می باشند ( واسطه در پیام ) ائمه معصومین علیهم السلام هم از مصادیق والای کرامت اند ( الگوی برای پیام گیرنده ) زیارت جامعه کبیره«وسجیتکم الکرم». در نتیجه پیام گیرنده که بندگان خدا باشند نیز باید کریم باشند و خود را به این صفت با ارزش بیارایند .

              داود چمانی

                                       معاون فرهنگی ، آموزشی و پژوهشی اداره کل تبلیغات اسلامی استان مرکزی

 

آمار بازدیدها

بازدید های امروز 515

بازدید های دیروز 527

بازدید های این هفته 1571

بازدید های این ماه 14532

مجموع بازدید ها 996275