مقدمه

به نام آن خدایی که نام او راحت روح است وپیغام او مفتاح الفتوح وسلام او در وقت صباح مومنان را صبوح است وذکر اومرحم دل مجروح است ومهر اوبلا نشینان را کشتی نوح است.

خدایا چه یافت آن که تو را گم کرد وچه گم کرد آن که تورا یافت. زندگی بی یاد خدا تاریک است وانسان بدون تکیه گاه هراسان. هرکس در دنیا به چیزی دل می بندد و امیدوار می شود وتکیه میکند اما خدا شناسان ویکتا پرستان دل به خدا میبندند و او را که تکیه گاهی پر توان است الهام بخش خویش قرار میدهند.

انسان برای اینکه بتواند به زندگی ادامه دهد، نیاز به آب وغذا وکلسیم و....داردولی انسانها برای اینکه روحشان نیز بتواند به زندگی ادامه دهد نیازمند چیزهایی هستند وآن چیزها ویا بهتر بگویم آن چیز یاد خداست که می تواند به انسان آرامش خاطردهد.

همان طور که در قرآن نیز اشاره شده است الا بذکرالله تطمئن القلوب(1) با یاد خدا دلها آرام گیرد. و این امر زمانی میتواند به خوبی جواب دهد که کشتی روح انسان در دریای متلاطم وخروشان زندگی در حال متلاشی شدن است وفقط خداویاد خداست که می تواند ادمی را از غرق شدن ونابودی و نا امیدی نجات دهد وبه او آرامش خاطر دهد.

در واقع یاد خدا ویا همان نماز ریسمانی است که آدمی را به اوج آسمانها میبرد وانسان را به خدا نزدیکتر میکند وآرامشی عجیب در روح وروان او به وجود می آورد وبه غیر از این نکته نماز عبادتی است که امامان معصوم(علیهما سلام) وپیامبرگرامی (صل الله علیه وآله) به آن بسیار سفارش کرده اند وقبولی کارهای خوب انسان را در قبولی نماز او خوانده اند وهمچنین بیان کرده اند که در روز قیامت به اولین چیزی که رسیدگی میشود نماز است.

پس با این همه تاکید ها باید دانست که نماز پناه بی پناهان ، راز ونیاز صالحان ، سنگر دردمندان ، گلستان روح افزای عاشقان، وعبادت مخصوصی است که برای پرستش خدا وراز ونیاز با او همچنین سرود پاکی ویکتا پرستی وتوحید است.

انسان باید در همه ی دوران ها به یاد خدا باشد واز خداوند یاد کند همان گونه که خداوند عزوجل همیشه ودر همه حال به یاد ماست واز ما غافل نمی شود و این یاد او فایده های دارد که اصلی ترین آن این است که با یک تیر چند نشان زده ایم .

اول اینکه به آرامش رسیده دوم به فرموده ی مولا علی(علیه السلام) نماز گناهان را مانند ریزش برگ درختان فرو میریزد.

مخلوقات باید بداند که نباید در چنین کار بزرگی سستی کنند واز آن چیزی بکاهند زیرا انسان تا جوان وشاداب است ماننددرختی تازه است که شکوفه داده ولی وقتی پیر شد ، می شود همان درخت در فصل زمستان که دیگر نه شکوفه ای دارد ونهبرگی وچوب خشکی است که هیچ جلوه وزیبایی ندارد. به قول خواجه عبدالله انصاری :در جوانی مستی ، در پیری سستی پس کی خدا پرستی؟1

همچنین باید توجه داشت که یاد خدا ونماز مانند اسلحه ای کوبنده عمل میکند که خصم انسان را از ریشه نابود می کندوهمچنین پایه دین نبوی پیامبر اسلام نیز همین نماز است.

ارزنده ترین گوهر مقصود نماز است زیبنده ترین هدیه به معبود نماز است

کوبنده ترین اسلحه ی مکتب توحید کز ریشه کند خصم تو نابود نماز است

گفتم به خدا پایه ی دین نبوی چیست فریاد بر اورد وبفرمود نماز است2

اهمیت نماز.......

يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَىٰمَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (2)

ای فرزندم نماز را برپا دار وامر به معروف ونهی از منکر کن وبرآنچه از سختی ها به تو میرسد مقاومت کن که اینصبر از امور واجب ومهم است.

به مناسبت سفارش به نماز وامربه معروف دراین آیه به توضیح مختصری پیرامون این دوفرضیه میپردازیم :

*نماز ساده ترین عمیق ترین وزیباترین رابطه انسان با خداوند است که درتمام ادیان آسمانی بوده است.

*نماز تنها عبادتی است که سفارش شده قبل از آن خوش صدا ترین افراد بربالای بلندی رفته وبا صدای بلند شعار(حَی عَلَی الصَّلاةِ / حَی عَلَی الْفَلاحِ/حَی عَلی خَیرِ الْعَمَلِ) را سردهند با اذان خود سکوت را بشکنند ویک دوره اندیشه های ناب اسلامی را اعلام وغافلان را بیدار کنند.

*نماز به قدری مهم است که حضرت ابراهیم(علیه السلام) هدف خود را از اسکان زن وفرزندش در صحرای بی آب وگیاه مکه اقامه نماز معرفی می کند نه انجام مراسم حج!

*امام حسین (علیه السلام) ظهر عاشورا برای اقامه دورکعت نماز سینه خود را سپر تیرهای دشمن قرار داد.

 

*قرآن به حضرت ابراهیم(علیه السلام) واسماعیل(علیه السلام) دستور میدهد که مسجدالحرام را برای نماز گزاران آماده وتطهیر نمایند .آری نماز به قدری مهم است که زکریا ومریم وابراهیم و اسماعیل(علیهما السلام) خادم مسجد ومحل برگزاری نماز بوده اند.

*نماز کلید قبولی تمامی اعمال است وامیرالمومنین (علیه السلام) به استاندارش میفرماید: بهترین وقت خود را برای نماز قرار بده وآگاه باش که تمام کارهای تو درپرتونمازت قبول میشود.(3)

*نماز انسان را از انجام بسیاری از منکرات وزشتی ها بازمیدارد.(4)

*توجه به خدا را درتمام نماز توجه به معاد را در(مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ) توجه به انتخاب راه را در(اهدِنَا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ) انتخاب همراهان خوب در(صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ) پرهیز از منحرفان وغضب شدگان را در (غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ) توجه به نبوت واهل بیت پیامبر (صل الله علیه وآله )رادر تشهد وتوجه به پاکان وصالحان را در(اَلسَّلامُ عَلَيْنَا وَ عَلی عِبَادِ اللهِ الصّالِحِينَ)

* توجه به تغذیه سالم را آنجا که می بینیم درحدیث آمده : اگر کسی مشروبات الکلی مصرف کند تا چهل روز نماز و روزه اش قبول نیست.

اینها گوشه ایی از آثار وتوجهاتی بود که در ضمن نماز به آنها متذکر میشویم.

اهمیت جوانی......

امام علی( علیه السّلام )فرمودند:

إنَّما قَلبُ الحَدَثِ كَالأرضِ الخالِيَةِ مَهما أُلقِيَ فيها مِن كُلِّ شَيءٍ قَبِلَتهُ ؛(5)

قلب نوجوان ، همچون زمين ناكشته است كه هرچه در آن افكنده شود، مى پذيرد

اولياي گرامي اسلام جواني را يكي از نعمت هاي پر ارج الهي و از سرمايه هاي بزرگ سعادت در زندگي بشر شناخته اند و اين موضوع را با عبارات مختلفي خاطرنشان نموده اند.

امام علي(علیه السلام) فرموده اند: دو چيز است كه قدر و قيمتشان را نمي شناسند مگر كسي كه آن دو را از دست داده باشد، يكي جواني و ديگري تندرستي و عافيت است(6)

در اين حديث حضرت علي (علیه السلام) نعمت جواني را در رديف بزرگترين نعمت هاي الهي، يعني صحت و سلامت آورده است و به اندازه اي آن را مجهول القدر دانسته كه مي فرمايد تنها در موقع فقدان جواني مي توان به ارزش آن پي برد.

از ديدگاه حضرت علي (علیه السلام) انسان در جزيره اي به نام فرصت قرار گرفته كه بين دو اقيانوس نيستي(گذشته وآينده) قرار گرفته و بايد قدر زمان را بداند. آنچه از عمر ما گذشته و سپري شده ديگر در دسترس نيست و حتي ثانيه اي از آن بر نمي گردد و آنچه از زمان در پيش است هنوز نسبت به ما عدم است و تضميني هم وجود ندارد كه ما به آن برسيم و آنچه به صورت نقد در اختيار ماست امروز است كه بايد از آن بهره برد.

دوران جواني نيز نسبت به كودكي و پيري به تعبير قرآن دوران قوتي است كه بين دو دوران ضعف محصور است و فرصتي است كه بايد آن را غنيمت شمرده و بهره برداري لازم رانمود.

 

پيامبر گرامي اسلام(صل الله علیه وآله)فرموده اند: در روز قيامت بنده قدم بر نمي دارد مگر اينكه پنج چيز از او سوال مي شود،از عمرش كه چگونه سپري كرده و از دوران جواني اش كه چگونه تمام كرده، از ثروتش كه از كجا بدست آورده و درچه راهي مصرف كرده و از عملش كه در چه راهي به كار برده است.

از اين روايت به خوبي استفاده مي شود كه دين مبين اسلام تا چه حدی به جواني و ارزش ان توجه مخصوصي دارد اين سرمايه در پيشگاه الهي به اندازه اي مهم است كه روز حساب از صاحبش سوال مي شود كه چگونه آن را صرف كرده است؟ گرچه دوران جواني خود قسمتي از مجموع عمر آدمي است ولي اين قسمت از عمرآنقدر مهم و ارزنده و ممتاز است كه درباره آن پرسش مخصوصي مي شود.

علاوه بر پي بردن به ارزش دوران جواني، استفاده و بهره برداري از اين فرصت نيز مورد توجه اولياي اسلام است. علت کم توجهی نوجوانان وجوانان به نماز

انسانی که به خوردن غذا یا میوه سالم تمایل ندارد حتماً از سلامت جسمی محروم است و یا آنکه ویتامین وخاصیت غذا برای او ناشناخته است و یا عوامل جانبی او را از خوردن غذا باز می دارد. نیایش و نماز غذای سالم روح است. پس چرا بعضی نسبت به آن بی رغبت و بی تفاوتند؟ و چه عواملی مانع کشش و جذب به آن هستند؟

*گناه آلودگی

یکی از میراثهای ارزشمند در فرهنگ اسلامی دعاها و مناجاتهایی است که از ائمه معصومین( علیهم السلام) به یادگار مانده است که در آن معارف اسلامی به زبان دعا بیان شده است.در دعای ابوحمزه ثمالی، امام سجاد(علیه السلام) به بررسی عوامل بی رغبتی نسبت به نماز و مناجات پرداخته و به خداوند تبارک و تعالی عرض می کند: خدایا چه شده است که هرگاه با خود می گویم که آماده نماز شوم و مناجاتی با تو داشته باشم،کسالت را در هنگام نماز بر من مسلط می نمایی؟و لذت مناجات را از من سلب می کنی... شاید مرا بی اعتنا به ربوبیت خود یافتی و از خود دور نموده ای... شاید به جرم و گناهم مرا مجازات نموده ای؟ شاید مرا مأنوس با اهل بطالت می دانی و انس با نماز را از من سلب کردی؟ آری بدینسان امام (علیه السلام) گناه و آلودگی را از عوامل مهم بی رغبتی به نماز معرفی می فرماید.

*عدم شناخت و بی مهری به خداوند

شخصیتی که ناشناخته و توصیف نشده باشد،جاذبه و حریم نخواهد داشت. در سوره مبارکه حمد خداوند سبحان، نخست خود را برای جهانیان توصیف می کند که رابطه اش با آنان رابطه مالک و مربی است و او نسبت به مملوکین و مربوبین خویش، سراپا محبت و لطف است و این ارتباط با ختم پرونده انسانها در نشا اولی و دار دنیا قطع نمی گردد و درجهان آخرت، مرکز

همه توجهات و قدرتها اوست و لاغیر. پس از آنکه انسان خدای خویش را شناخت و در پرتو این شناخت احساس محبت و عشق پیدا کرد،آنگاه از قول انسان می فرماید(إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ).

 آن کس که در برابر دریای بیکران رحمت و لطف الهی سر تعظیم فرو نمی آورد و نسبت به او احساس محبتی ندارد. در یک روایت قدسی خداوند متعال رغبت و عشق به نماز را ناشی از شناخت و محبت به خداوند می داند و می فرماید:( یَابنَ عِمران لَو رَأَیتَ الّذینَ یُصَلّون لی فی الدّجی وَ قَد مَثُلتُ نَفسی بَینَ اَعیُنِهم وَ هُم یُخاطِبونی... یَابنَ عِمران کَذِبَ مَن زَعَمَ أَنَّهُ یُحِبُنی فَاِذا جَنَّه اللَّیلُ نامَ عَنّی اَلَیسَ کُلُّ مُحِبٍّ یّحِبُّ خَلوَةَ حَبیبهِ) (7) یعنی: ای موسی، اگر ببینی آنان را که درون شب برای من نماز می خوانند گویا من درپیش چشمان آنانم و با من به گفتگو نشسته اند... ای فرزند عمران،خطا می کند و دروغ می گوید آن کس که می پندارد مرا دوست دارد اما همینکه شب فرا می رسد می خوابد.آیا هر محبی سخن گفتن در خلوت با محبوب خود را دوست نمی دارد؟ (8)

درمان بیماری بی رغبتی به نماز در گرو شناخت نماز و معانی و اسرار آن است. پیامبر اکرم(صل الله علیه وآله) می فرمایند: (لَو تَعلَم مالَکَ فی صَلاتِکَ وَ مَن تُناجی ما سَئِمتَ و مَا التَفَتَّ) اگر بدانی نماز چیست و با چه کسی نجوا و گفتگو می کنی خسته نمی شوی و نماز را به پایان نمی بری.(9)

راهکارهای جذب جوانان ونوجوانان به نماز یکی از حساس ترین مسائل تربیتی، تربیت دینی کودکان و نوجوانان است. از نظر اسلام این تربیت باید قبل از تولد شروع شده و از بعد از تولد در سنین کودکی و نوجوانی ادامه یابد.

امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «ما کودکان خود را از سن پنج سالگی به نماز، وا می داریم، شما نیز کودکان خود را از سن هفت سالگی، امر به نماز کنید. ما کودکان خود را از سن 7 سالگی به روزه گرفتن (به مقداری که طاقت دارند)، وا می داریم و وقتی عطش بر آنها غلبه کرد افطار می کنند، شما هم کودکان خود را از سن 9 سالگی به روزه گرفتن امر کنید به مقداری که طاقت دارند....» (10)

برای این که نو جوانان به نماز خواندن علاقه پیدا کنند باید زمینه علاقه را از راه های زیر در آنها ایجاد کرد:

1- آشنا کردن آنها با خداوند مهربان و ملموس کردن محبت خداوند برای آنان و بیان نعمت های بی شماری که به ما داده است و این که نماز وسیله ای است برای تشکر از این نعمت ها و تداوم آنها.

2- آشنایی دانش آموزان با نمازگزاران موفق در رشته های علمی، فرهنگی، هنری، ورزشی و...

3- سهل و آسان جلوه دادن نماز و پرهیز از سخت گیری و زیاده روی.

4- دعوت عملی به نماز، کسی که دانش آموز را به نماز خواندن دعوت می کند اعم از پدر و مادر و مربی و معلم و...

باید خود اهل نماز باشد و به آن اهمیت بدهد مثل خواندن نماز به جماعت و در اول وقت، به گونه ای که این اهمیت دادن به نماز در اخلاق و رفتار وی اثر گذاشته باشد. اگر دعوت کننده به نماز خودش یک فرد بی نظم و ناموفق در کار خود، بی اهمیت به مسائل بهداشتی و... باشد، مسلماً دعوت او به نماز تأثیر چندانی نخواهد داشت.

5- ایجاد اعتماد به نفس در دانش آموزان برای مقابله و مواجهه با تمسخرهای افراد نادان. زیرا بعضاً ممکن است  نوجوانی که اقدام به خواندن نماز می کند از طرف افراد جاهل مورد تمسخر قرار گیرد که اگر اعتماد به نفس نداشته باشد ازمیدان بیرون خواهد رفت و نماز را ترک خواهد کرد.

6- تشویق صحیح و مناسب مادی (اعطاء جوایز، برگزاری اردو و...) و معنوی (معرفی کردن به عنوان انسان مورد اعتماد، منظم، متعهد و...)

7- آشنایی نو جوانان با فواید و آثار نماز در قالب هنر هم چون شعر و داستان و... به این معنا که آثار تربیتی ظاهر و باطن نماز برای آنان به نحو جذاب بازگو شود.

ارزنده ترین گوهر مقصود نماز است زیبنده ترین هدیه به معبود نماز است

فرمود علی شیر خدا ساقی کوثر درمکتب ما شاهد ومشهود نماز است

این نکته رسول مدنی گفت به سلمان سری که به توفیق تو افزود نماز است

در دادگاه عدل خدا روز قیامت از صلح حسن مقصد مقصود نماز است

آن روز که آید ز پس پرده غیبت اول هدف مهدی موعود نماز است(11)

نتیجه گیری

همه انسانها بر فطرت پاک خلق شده اند و اگر دچار لغزش شده و مسیری را به اشتباه می روند، به دلیل عدم آگاهی آنها از وظایف خود و نیز عدم وجود یک راهنما و مشاور در هر مقطع از زندگی در کنار آنهاست که بتواند نیازها و چگونگی رفع آنها و برخورد با مشکلات زندگی را به آنان بیاموزد.

بنابراین :

* اگر بتوانیم در خانواده ها، مدارس و جامعه، نوجوانان و نیازهای آنها را خوب درک کرده و شناسایی کنیم

* به شیوه ای مناسب با آنها برخورد کنیم و بتوانیم دین اسلام را با تمامی زیبایی های آن به آنها معرفی کنیم، بی شک تمامی آنها علاقمند به مفاهیم دینی و مشتاق ارتباط با خدای متعال خواهند شد که لازمه این کار،افزایش بودجه های فرهنگی در این زمینه و تربیت افراد متخصص در امور نوجو انان می باشد.

امید است که با همت اعضاء خانواده و مسؤلین فرهنگی،گامهای بلندی جهت ارتقاء سطح مذهبی نوجوانان و جوانان برداشته شود. ان شاا... با ظهور حضرت مهدی(عج) ،آیین نماز که در قرآن به عنوان یکی از راهکارهای عملی مهدویت شمرده شده است جهانی گردد.

منابع

(1)سوره مبارکه رعد آیه شریفه 28

(2)سوره مبارکه لقمان آیه شریفه17

(3)نهج البلاغه نامه 27

(4)سوره مبارکه عنکبوت آیه شریفه45

(5)غررالحکم ودررالکلم ح 3901

(6)غررالحکم دررالکلم ص 264

(7)ارشادالقلوب

(8)پرستش آگاهانه

(9)بحارالانوار234

(10)تهذیب جلد20ص380

(11)جواد محدثی

*مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری

*دقایقی باقرآن محسن قرائتی

*گنجینه های معارف محمد رحمتی شهرضا

 

نویسنده:حجت الاسلام محمد رحیمی روحانی مستقر روستای کلوان شهرستان کمیجان -دیماه 1397

 

آمار بازدیدها

بازدید های امروز 220

بازدید های دیروز 574

بازدید های این هفته 1394

بازدید های این ماه 13483

مجموع بازدید ها 1202405